Vandaag is het echt de laatste volle dag in Beijing. Dit wordt echt zo’n regeldagje waarop je wat laatste dingen bezoekt waar je nog niet aan toe gekomen bent en de laatste inkopen doet voor de volgende reis. En ik moet ook nog een bezoek brengen aan een illuster persoon. Zijn naam? Mao Zedong.
Publicatie van de dagboeken van mijn wereldreis in 1990 en 1991
Zondag 22 april 1990
Wat hieraan vooraf ging lees je in:
Het Zomerpaleis van Beijing
Estimated reading time: 10 minuten
Laatste update: 1 juni 2026
De ochtendspits van Beijing
Ik betaal nog een dag extra huur voor mijn trouwe fiets die toch de hele week bij mij is gebleven (zonder slot!). Kom daar in Amsterdam maar eens om. Samen met mijn nieuwe kamergenoot Smithson (uit North Carolina) ontbijt ik. Niet al te zwaar dit maal. Ook Arie komt nog even bij ons zitten. Ik spreek met hem later op de dag nog even af bij de friendship store.
Dan pak ik mijn fiets en stort me weer als een dolle in de ochtendspits van Beijing. De stoplichten hebben slechts een illustratieve functie. Daarom staan er op de allerdrukste kruispunten ook nog politieagenten het verkeer te regelen. Maar net als het Chinese schrift vallen ook de gebaren van deze verkeersregelaars voor mij niet makkelijk te ontcijferen. Ik doe maar geen moeite ze te begrijpen en kies zelf het moment van de grote oversteek uit.
In de rij voor Mao Zedong
Ik parkeer mijn fiets op het Plein van de Hemelse Vrede en sluit achteraan in de lange rij die al in de vroege ochtend staat opgesteld voor het Mausoleum van Mao Zedong, de grote voorman. Toen Mao overleed besloot het Politbureau tegen zijn eigen wensen in, dat Mao’s lichaam gebalsemd diende te worden. Zo zou de Grote Roerganger tot in lengte van dagen nog onder zijn geliefde volk kunnen vertoeven. Alleen hadden de Chinezen niet echt ervaring met het balsemen van overledenen. De Russen, die hadden dat wel (Lenin en later ook Stalin). Maar daar stonden de Chinezen in de jaren 70 nou niet echt op goede voet mee. Gelukkig waren daar nog de Noord-Vietnamezen, die in 1969 hún grote leider Ho Chi Minh gebalsemd en al hadden opgebaard.
Afbrokkelende lichaamsdelen
Maar ja, de Noord-Vietnamezen hadden toch op hun beurt weer de kunst afgekeken bij de Sovjets. Dus of ze ook alle informatie één op één keurig netjes aan de Chinezen doorgaven, dat blijft natuurlijk de vraag. Feit is, dat tussen overlijden en het openstellen van het mausoleum voor het publiek meer dan een jaar heeft gezeten. Geruchten gingen dat er met het toedienen van de chemicaliën iets mis is gegaan. Daardoor begon het lichaam op sommige plekken tot onnatuurlijke proporties op te zwellen. Ook kreeg men de kist niet voldoende luchtdicht.
Maar ook nadat Mao Zedong voor het eerst aan het publiek werd getoond heeft het Mausoleum een aantal periodes onverwacht voor langere tijd moeten sluiten omdat er reparatiewerkzaamheden aan het lichaam plaats moesten vinden. Zo schijnt dat bij de Grote Roerganger inmiddels al een keer een oor, een stuk van zijn wang en ook zijn neus van het lichaam te zijn afgebrokkeld en door exemplaren van was te zijn vervangen.
Madame Tussaud
Gewapend met deze kennis wacht ik geduldig mijn beurt af in de rij mensen. Het is natuurlijk mijn bedoeling om met eigen ogen te checken of daar nu het gebalsemde lijk van Mao Zedong ligt, of dat dit het Chinese filiaal is van Madame Tussaud. Maar zo lang het duurt om binnen te komen zo snel sta ik ook weer buiten. Wat is het geval? Men heeft er voor gezorgd dat de afstand tussen publiek en kist groot genoeg is om niet te veel op detail in te kunnen zoomen en je mag niet fotograferen. En tenslotte wordt iedereen gemaand niet stil te staan maar in gepast tempo door te lopen. Zo vang ik uiteindelijk toch maar slechts een glimp op van de man die China veranderde.
Mijn Chinese les
Als ik dan weer buiten sta, pak ik mijn fiets en rijd naar de friendship store, waar ik Arie weer tref. We kopen allebei een exemplaar van het Chinese Character Exercise Book. Altijd leuk om iets van een vreemde taal te leren. Bovendien bevalt het mij hier wel, dus ben ik voorlopig van plan om mijn volledige driemaandse visum te benutten.
Overige inkopen voor de volgende episode van mijn reis zijn een rol wc papier (net als op Nederlandse campings neem je naar Chinese toiletten je eigen rol mee) en wat ingeblikt vlees bij wijze van noodrantsoen. Mijn laatste avond in Beijing sluit ik traditioneel af in de Pink House, één van de kroegjes vlak bij het hotel.
Voor het vervolg van mijn reis, lees verder:
Hard Seat; de nacht in een Chinese trein
Achtergrond
Mao in goed (gebalsemd) gezelschap
Mao is bepaald niet de enige communistische leider die zijn dood probeert te overleven. Het balsemen van de Grote Roerganger was geen Chinees idee, maar een traditie die begon in Moskou. Toen Lenin in 1924 stierf, besloten de Sovjets zijn lichaam te bewaren voor het nageslacht, en op het Rode Plein ligt hij vandaag de dag nog steeds. Toevallig stond ik daar zelf, een week voor Beijing, ook al in de rij. Wie mijn verslag van die 24 uur in Moskou leest, ziet dat het ritueel daar verdacht veel op dat in Beijing lijkt: dezelfde stille processie, dezelfde strakke bewaking, dezelfde vraag achteraf of je nou echt iets hebt gezien.
Lenin kreeg trouwens jarenlang gezelschap. Na Stalins dood in 1953 werd ook hij gebalsemd en naast Lenin opgebaard, tot men in 1961 besloot dat de inmiddels in ongenade gevallen dictator daar beter niet meer kon liggen. Hij werd ’s nachts en vrijwel zonder ceremonie verplaatst naar een eenvoudig graf tegen de Kremlinmuur. Zo blijkt zelfs eeuwige rust bij dit soort leiders een politieke kwestie.
En de traditie reikt verder dan Moskou en Beijing. Ook Ho Chi Minh ligt, tegen zijn eigen uitdrukkelijke wens in, gebalsemd opgebaard in een mausoleum in Hanoi, een stad waar ik jaren later nog rondliep. Vier leiders, vier glazen kisten, en bij elk dezelfde hardnekkige vraag die boven dit verhaal hangt: ligt daar de echte man, of kijk je naar het beste wassen beeld dat het socialisme kon produceren?
Reistips voor Beijing
Het mausoleum van Mao Zedong bezoeken
Iedereen kan het mausoleum bezoeken. Officieel heet het de Chairman Mao Memorial Hall, in het Nederlands de Mao Herdenkingshal. De openingstijden zijn al jaren vrij constant: dinsdag tot en met zondag van 8 tot 12 uur ’s ochtends, op maandag gesloten. Twee dagen per jaar gelden afwijkende tijden: 9 september, de dag waarop Mao Zedong in 1976 overleed, en 26 december, zijn geboortedag. Dan is de hal ook ’s middags open, maar reken op nog langere rijen dan normaal.
De toegang is gratis. Eén ding is sinds mijn eigen bezoek wel veranderd: je hebt tegenwoordig je paspoort nodig om naar binnen te mogen. Zonder geldig identiteitsbewijs kom je er niet in, dus hou het bij de hand voordat je aansluit in de rij.
Verder mag je nog steeds vrijwel niets mee naar binnen nemen. Tassen, camera’s, flesjes water: het gaat allemaal in bewaring. De bagageopslag vind je aan de oostzijde van het plein, bij het Nationaal Museum. Voor een klein bedrag passen ze op je spullen terwijl jij naar binnen gaat. Fotograferen is binnen streng verboden, vandaar dat de foto van het opgebaarde lichaam hierboven niet van mij is, in tegenstelling tot vrijwel alle andere foto’s op deze site.
Laat je niet afschrikken door de soms enorme rijen. Alles loopt vlot door, mede omdat je eenmaal binnen niet mag stilstaan maar geacht wordt met gepaste spoed langs de kristallen kist te schuifelen. En let op: voor de Chinezen is dit een serieuze aangelegenheid. Toon respect, volg de aanwijzingen van de bewakers en stel je bescheiden op. Selfies maken bij het mausoleum wordt evenmin gewaardeerd.
Let op: registratie verplicht voor het Tiananmenplein
Sinds enkele jaren moet je je vooraf registreren om het Plein van de Hemelse Vrede op te mogen, en dus ook om bij het mausoleum te komen. Die registratie is gratis, maar verloopt via een omslachtige Chinese procedure met beperkte plekken. Wil je dat gedoe overslaan, dan kun je de officiële registratie vooraf laten regelen.
Georganiseerde excursies rond het Tiananmenplein
Wil je het mausoleum liever niet op eigen houtje aandoen, dan kan dat ook als onderdeel van een georganiseerde excursie over het Plein van de Hemelse Vrede. Het voordeel: je hoeft je niet zelf door de toegangsprocedure en de bagageregels te worstelen, en een gids plaatst het bezoek meteen in zijn historische context. Let wel op dat niet elke tour daadwerkelijk naar binnen gaat bij de herdenkingshal, sommige laten het bij een blik op de buitenkant. Check dus vooraf of de toegang tot het mausoleum echt is inbegrepen. Hieronder een selectie excursies die het Tiananmen-plein en omgeving combineren met de andere hoogtepunten in het hart van Beijing.
Meer lezen over Beijing
Mijn verblijf in Beijing duurde een goede week. Tijd zat om een goede indruk van de stad te krijgen. Meer daarover lees je in deze artikelen:
Een uitstapje naar de Chinese Muur
De Hemeltempel en de Verboden Stad
Stedentrip naar Beijing: hoe boek je dat het beste?
Plan je reis naar Beijing
Moet je alles nog regelen voor je bezoek aan Beijing? Gebruik mijn eenvoudige stappenplan:
